Düşün Yayıncılık

Yazar : BABANZADE AHMET NAİM BEY

MUHAMMED SEYYİD BEY

Muhammed Seyyid Bey, 1873’de İzmir’de doğmuştur. Medrese eğitimini takiben, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olmuş, aynı üniversitede fıkıh dersleri vermeye başlamıştır. Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na iki dönem İzmir mebusu seçilmiştir. Cumhuriyet’in ilanıyla eşzamanlı olarak TBMM 2. Dönem’de de İzmir milletvekili olmuş, kurulan kabinede Adliye Vekili olarak yer almıştır.

Seyyit Bey, Türkistan’lı İslam hukukçusu İbni Melek’in torunudur. 3 Mart 1924'de, 1. İnönü Hükümeti’nin son günlerinde Meclis’te Hilafet’in kaldırılmasına dönük, “Hilafetin Mahiyet-i Şeriyyesi” konulu, günümüzde de tarihi kabul edilen bir uzunca konuşma yapmıştır. Seyyit Bey, bu konuşmada milli hâkimiyet ilkesinden hareketle, hilafetin kaldırılmasının İslam dini açısından bir mahzur taşımayacağını savunmuş ve meclisteki muhalefeti de büyük ölçüde ikna etmiştir. Bu belirleyici konuşmanın neticesinde Meclis hilafeti ilga etmiştir.

1924 Anayasası’nın hazırlanmasında da önemli rol oynayan Seyyit Bey, daha sonra dile getirdiği bazı teklifler nedeniyle gözden düşmüş ve psikolojik baskı altında bakanlık makamından ayrılmak zorunda kalmıştır. Bunun üzerine akademisyenliğe geri dönmüştür. Ertesi yıl, 8 Mart 1925'de İstanbul’da ölmüştür. Sultan Mahmut Türbesi’nde gömülüdür.

Eserleri
1- Usul-u Fıkıh Dersleri (1912)
2- Usul-u Fıkıh Derslerinden – Mebahis-i Hüsün ve Kubuh (1914)
3- Usul-u Fıkıh – Medhal (1917)
4- Hak Mefhumu ve Kuvvei Müeyyidesinin Suret-i Telakkisi Hakkında İslam ve Avrupa Felsefe-i Hukuku Arasında Bir Mukayese (1922)
5- Usul-i Fıkıh Mebahisinden İrade, Kaza ve Kader (1922)
6- Tarih-i Fıkıh Dersleri (1924)
7- Hilafet ve Hâkimiyet-i Milliye (1924, anonim yayınlanmıştır)
8- Hilafetin Mahiyet-i Şer’iyyesi (1924, konuşma metni)

İÇİNDEKİLER

BİRİNCİ BÖLÜM: USÛL-U FIKIH İLMİNİN ORTAYA ÇIKIŞ SÜRECİ VE TARİHİ
1- HZ. PEYGAMBER DEVRİ
2- SAHABE DEVRİNDE USÛL-U FIKIH
- Kitabü Siyaset’il-Kaza
- Kur’anın Toplanması, Mushafların Tertibi
3- TABİİN DEVRİNDE USÛL-U FIKIH
4- MÜCTEHİTLER DEVRİNDE USÛL-U FIKIH
5- USÛL-U FIKIH KİTAPLARI
- Kelâmcıların Metoduna Göre Yazılan Meşhur Eserler
- Fakihlerin Metoduna Göre Yazılan Meşhur Eserler

İKİNCİ BÖLÜM:
1- USÛL-U FIKHIN TARİFİ, KONUSU, GAYESİ, ESASLARI VE DİĞER İLİMLERDEN FAYDALANMASI
- Usûl-u Fıkhın Târifi
- Usûl-u Fıkıh İlminin Mevzuu
2- ŞER’Î DELİLLER
3- ŞER’Î HÜKÜMLER: Teklifî Hükümler, Vaz’î Hükümler
4- BEŞ UHREVİ HÜKÜM: Vücub, Mendub, Mubah, Haram, Mekruh
5- ŞER’Î MÜBAH, ASLÎ MÜBAH
- Eşyada Asıl Olan İbahadır
- Haram Liaynihi, Haram Ligayrihi
6- USÛL-U FIKHIN GAYESİ
7- USÛL-U FIKHIN ESASLARI VE DİĞER İLİMLERLE İLİŞKİSİ
8- USÛL KAİDELERİNİ VE FIKHİ ESASLARI TESPİT ETME METODU
Sonuç

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: BAZI MÜHİM KONULAR VE ÖNCELİKLİ ESASLAR

DİN VE ŞERİAT
Nazil Olan Şeriat, İçtihada Dayalı Şeriat, Tahrif Edilmiş Şeriat
İslam Hukukunda Vekâlet Vâki Değildir.

HİLÂFET
1- Hilafetin Tarifi
2- Hilafetin Kazanılması Metodu ve Vekâlet Akdi Türünden Olduğu
3- Umumi Velâyetin Mahiyeti ve Kapsama Alanı
4- Halifenin Halifeye itaatin Vacipliği
5- Halifenin Kanun Vaz’ında Salahiyet Derecesi

İCTİHAD VE TAKLİT
İçtihadın Tarifi, Şartı ve Hükmü
İçtihadın Hükmü
Müçtehit
İçtihat Bölünme Kabul Eder mi, Etmez mi?
İçtihada Konu Olan Hükümler
Mevrid-i Nassta İçtihada Mesağ Yoktur

İCTİHATLA ALAKALI BAZI MESELELER
1- İçtihadî Meselelerde Muayyen Şer’î Bir Hüküm Var mıdır, Yok mudur?
A. İçtihadî Meselelerde Allah Katında Muayyen Bir Hüküm Var mıdır, Yok mudur?
B. İçtihadî Meselelerde Allah Katında Hak Tek midir, Birden Fazla mıdır?
2- İçtihat ile İçtihat Nakzedilmez.
İçtihat Metodları ve Yolları

MÜCTEHİTLERİN VE FAKİHLERİN TABAKALARI

HANEFİLERİN TAKSİMİ
1- Müçtehit fiş-Şer’
2- Müçtehit fil-Mezheb
3- Müçtehit fil-Mesele
4- Ashab-ı Tahric
5- Ashab-ı Tercih
6- Ashab-ı Temyiz
7- Mukallid-i Mahz

ŞAFİİLERİN TAKSİMİ
1- Müçtehid-i Müstakil
2- Müçtehid-i Müntesip
3- Müçtehit fil-Mezhep
4- Müçtehit fil-Fetva

TAHRİC
Tahric Kaideleri
Tahric Sebepleri

MESELELERİN TABAKALARI
1- Zahir Mezheb
2- Nevadir
3- Vakıat

TAKLİT
1- Taklidin Tarifi
2- İtikadi Konularda (Usûl-u Din) Taklit Caiz Değildir.
3- Füru-u Dinde Taklit Caiz midir, Değil midir?
4- İfta ve Kaza
5- Muayyen Bir ezhebe Tâbi Olmak Vacip midir?
6- Mezhep İle Hadis Tearuz Ettiğinde Hangisi Tercih edilir?
7- Bir Mezhepten Diğer Mezhebe Geçmek
8- Telfik
9- Dört Mezhepten Başka Bir Mezhep İle Amel Etmek Caiz midir?

TAKLİTLE ALAKALI ÖNCELİKLİ KONULAR HAKKINDA BAZI DÜŞÜNCELER
Birinci Mesele
İkinci Mesele
Üçüncü Mesele
Dördüncü Mesele
Beşinci Mesele
Altıncı Mesele
Yedinci Mesele
Sekizinci Mesele
Değerlendirme