Düşün Yayıncılık

Yazar : Abdülcelil Candan

YAZARIN ÖNSÖZÜ

Çok seven, çok müşfik olan Allah'ın adıyla...

İfrat ve tefrit; başka bir anlatımla aşırılık konusu insanlık tarihi kadar eskidir. Konu, hiçbir dönemde kamuoyunun gündeminden düşmemiş; aksine konu yazar ve düşünürlerin gündemini işgal etmiştir. Zaman olmuş aşırılık; yani ifrat ve tefrit, İslâm'la özdeşleştirilmiş, zaman olmuş ifrat ve tefritçiler düşünce ve görüşlerini İslâm'la temellendirmeye çalışmışlardır. Sözgelimi; kimileri Hz. Peygamber'i sosyalist, kimileri sağcı kimileri ruhban, kimileri de devrimci vs... olarak takdim etmişlerdir.

Genel anlamda tüm insanlık, özel anlamda İslâm toplumu ifrat-tefritten çektiğini hiç bir akım ve musibetten çekmemiştir. Bu nedenle konu genel anlamda tüm insanlığı, özel anlamda da İslâm alemini ilgilendirmektedir. Çalışmanın ilgili yerlerinde detaylarıyla üzerinde durulacağı gibi, aşırılıktan kastımız, İslâm muarızlarının ortaya koyduğu aşırılık profili değildir. Zira söz konusu kesim, mesela genç yaşta namaz kılanları, hacca gidenleri, iyiliği emredip, kötülükten sakındıranları aşırı olarak niteleyebilmektedirler.

Konuyu işlememizdeki temel hedef, bid'at, hurafe ve aşırılığın İslâm toplumuna nasıl ve hangi yol ve yöntemlerle girdiğini ve onlara karşı korunma yollarını ortaya koymaktır. Bir konuyu ele alırken, önce itidali daha sonra da ifrat ve tefrit duruşlarını örnekleriyle ortaya koymaya çalışacağız. Okurlarımızdan talebimiz, naklettiğimiz görüşlerin analizini okumadan konularla ilgili karar vermemeleridir.

Gazzâlî'nin de dikkat çektiği gibi, bu tür bir çalışmadan mutaassıp ve mukallitlerin yararlanabileceklerini düşünmüyoruz. Çünkü bu kesim önyargılıdır. Ancak çalışmamızdan gerçeğe ulaşmak isteyenlerin yararlanabileceklerini ümit ediyoruz. Çalışmada tuhaf, garip ve acı da olsa gerçekleri ortaya koymaya çalıştık. Ne selefimizin ayıplarını cımbızla çektik; ne de haşere gibi bataklığa konup cerahati sergilemeye çalıştık. Önceleri yapılan ve halen de devam eden bazı hatalara düşmemeyi amaçladık.

Eleştirdiğimiz konular, Rabbânî ulemanın da eleştirdiği Batınî ve kadim Grek ile Hindu kültür ve felsefesinden kaynaklanan bid'at, hurafe, ifrat ve tefrit merkezli görüş ve düşüncelerdir. Hastalığı gizleyerek hastayı oyalayan bir hekim ile aşırının ifrat veya tefritini gizleyerek dünya ve ahiretinin heba olmasına neden olan alim ve davetçinin yaptığı ihmal arasında benzerlik bulunmaktadır. Birisi dünyanın kaybedilmesine, diğeri de hem dünya hem de ahiretin heba olmasına neden olmaktadır. Bu vesileyle çalışma boyunca görüş ve desteklerinden istifade ettiğim Dr. Abdullah ÜNALAN'a, öğretim görevlisi Abdulhadi TİMURTAŞ'a, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanı Dr. Abdurrahman CANDAN'a, ilahiyatçı Abdusselam ÖZDERE'ye, ilahiyatçı-yazar Mehmet Ali YILDIZ'a, ilahiyatçı-yazar Felemez KARADENİZ'e, araştırmacı-yazar Fırat TOPRAK'a en içten teşekkürlerimi sunarım.

Allah elçisi şuayb ( a.s)'ın uyarısını hatırlatıyoruz: "Yalnızca gücümün yettiği kadar düzeltmeyi istiyorum. Başarım da Allah'ın yardımıyladır. Yalnız O'na dayanıyorum, ve ancak O'na yöneliyorum." (Hûd, 11/88.)

Yazı Hazırlık: Kitaphaber.net

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ
GİRİŞ
İslâm'ın Ön Gördüğü Mutedil ve Model Toplum

BİRİNCİ BÖLÜM
İTİDAL VE AŞIRILIĞIN TESPİTİ

İtidal ve Aşırılığı Tespitin Zorluğu ve Kriterleri
İtidali Ortaya Koyma Kriterimiz
İtidal ile Aşırılığın Karışması
Aşırılığın Sorumluları
Aşırılığın Nedenleri
1- Kutsama
2- Ahlak Zaafiyeti
3- Kavram Kargaşası
4- Cehalet Ya da Yetersiz Donanım
5- Taassup ve Taklit
6- Rabbânî Ulema Kesatı
7- Aşırı Te'vil
8- İslâm Ahkâmı Uygulayan Toplumların Bulunmayışı
9- İslâm Aleyhinde Sürdürülen Propaganda ve Müslümanlara Reva Görülen İşkence ve Küresel Terör
10- Medya Terörü
11- Dış tahrik ve Müdahaleler
12- Acelecilik: Meyve Olgunlaşmadan Toplamaya Kalkışmak/Sünnetullahı Dışlamak
13- Kültürel Donanıma Aldanmak
14- Öncelikli Konuları Bırakıp Detayla Oyalanmak
Aşırılığın Tarihi Arkaplanı

İKİNCİ BÖLÜM
İTİDAL VE AŞIRILIĞIN ANLAM ALANI

İtidalin Tanımı
Aşırılık Alanı
Aşırılık ile İtidalin Karşılaştırılması
Allah'a İmanda İtidal
Allah'a İmanda Aşırılık
Kadere İmanda İtidal
Kadere İmanda Aşırılık
Kur'an'la İletişimde İtidal
Kur'an'la İletişimde Aşırılık
Kur'an'la İletişimde Aşırı Bir Anlayış Olarak Mealcilik
Peygamberlik ve Peygamberlere İmanda İtidal
Peygamberlik ve Peygamberlere İmanda İfrat
Peygamberlik ve Peygamberlere İmanda Tefrit
Sünnete İttiba ve Bid'atlerle Mücadelede İtidal ve Aşırılık
Ehl-i Beyt'e Saygıda İtidal ve Aşırılık
Ashab-ı Kiram Hakkında İtidal ve Aşırılık
Evliya Hususunda İtidal ve Aşırılık
Ulemaya Saygıda İtidal
Ulemaya Saygıda Aşırılık
Keramet Konusunda İtidal
Keramet Hususunda Aşırılık
Gaybtan Haber Verme, Feraset, İlham, Keşf vs. Konularda Yapılan Aşırılıklar Ve İslâm'ın Bu Konulardaki Hükmü
Tevessülde İtidal ve Aşırılık
Yatırlarla İletişimde İtidal ve Aşırılık

İTİDAL VE AşIRILIK İKİLEMİNDE TASAVVUF
İrfan ve Terbiye Mektebi Olarak Tasavvuf
Sistematize Olduktan Sonra Üç Ayrı Tasavvuf Profilinin Ortaya Çıkışı
Bâtinî, Bid'atçi, Vahdet-i Vücutçu Tasavvuf
Sûfî Olmayanların Batınî ve Bid'atçi Tasavvufa Yönelttiği Eleştiriler
Tasavvufa Karşı İfratçı ve Katı Duruş
Mezhebe İntisapta İtidal
Bir Mezhebe Bağlanma
Mezhebe Bağlanma Hususunda İfrat
Mezhebe Bağlanma Hususunda Tefrit
Ahlâkta İtidal
Ahlâkta Aşırılık
Dünya İmkân ve Nimetlerinden Yararlanma Hususunda İtidal
Dünya İmkân ve Nimetlerinden Yararlanmada Tefrit
Dünya Metaından Yararlanmak Hususunda İfrat
İdareye Talip Olup Olmamada İtidal ve Aşırılık
Kadına Mutedil Bakış
Kadına Bakış Hususunda Aşırılık
İbadette İtidal
İbadette Aşırılık
Aşırı Bağnazın Psikozu
Aşırılık ve Bağnazlığın Bıraktıkları

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÇÖZÜM VE ÖNERİLER
Çözüm ve Öneriler
SONUÇ
BİBLİYOGRAFYA
İNDEKS